کتاب بررسی فقهی و حقوقی کودک آزاری، تألیف معصومه موثق منتشر شد!

فهرست مطالب

پیشگفتار. 9

مقدمه. 11

فصل اول.. 17

مفاهیم و ادبیات نظری.. 17

1-2 تاریخچه کودک آزاری.. 17

1-3 تاریخچه پیدایش بزه دیده شناسی.. 19

1-3-1 سالهاي 1990- 1860 (دوران شكل گيري مفهوم كودك آزاري). 19

1-3-2 سالهاي 1990-2009 (دوره پيشگيري از كودك آزاري). 23

1-4 تعاریف و مفاهیم.. 24

1-4-1 کودک در قرآن.. 24

1-4-2 کودک در اصطلاح.. 27

1-4-2-1 در اصطلاح فقهی.. 27

1-4-2-2 در اصطلاح قانون مدنی.. 30

1-5 سن بلوغ. 31

1-5 -1 سن بلوغ از دیدگاه قرآن.. 31

1-5-3 سن بلوغ از دیدگاه فقها 34

1-5-4 سن کودکی در قانون مدنی ایران.. 36

1-5-4-1 شروع کودکی.. 36

1-5-4-2 پایان دورة کودکی در قوانین ایران.. 38

1-5-5 سن کودکی از دیدگاه کنوانسیون حقوق کودک... 41

1-6 کودک آزاری یا بزه دیدگی.. 44

1-6-1 کودک آزاری در اصطلاح قانونی.. 45

1-7 تعريف بزه ديده شناسي.. 47

1-8 تعريف طفل بزه ديده. 48

1-8-1 تعريف طفل بزه ديده در معناي عام. 48

1-8-2 تعريف طفل بزه ديده در معناي خاص.... 49

1-9 مفهوم پیشگیری.. 50

1-9-1 پیشگیری در لغت... 50

1-9-2 پیشگیری در حقوق.. 51

فصل دوم. 53

حقوق کودکان در فقه و قوانین.. 53

2-1 حقوق کودک... 53

2-1-1 حقوق كودك در اسلام. 55

2-1-2 حقوق کو دکان در قوانین.. 58

2-2 فقه اسلامی و حقوق کودکان.. 60

2-2-1حق کرامت کودک و حفظ شخصیت او. 61

2-2-2 حقوق مالی طفل در اسلام. 64

2-2-3 حق حضانت کودک... 65

2-2-4 حق تعلیم، تربیت و تنبیه كودك... 66

2-2-4-1 تأديب‌ كودكان‌ از لحاظ‌ تربيتي‌.. 71

2-2-4-2 ميزان‌ مجازات‌... 75

2-3 حقوق و تكالیف كیفرى کودک... 76

2-4 مسئولیت جامعه در قبال کودکان و بالعکس.... 80

2-5 اشتغال کودکان.. 82

2-6 حمایت از حقوق کودکان در قوانین ایران.. 82

2-7 جایگاه حقوق کودکان در اسناد بین المللی.. 84

فصل سوم. 89

انواع کودک آزاری و علل پیدایش آن.. 89

3-1 حرمت اذیت و آزار کودک از دیدگاه اسلام. 89

3-1-1 حرمت کودک آزاری در قرآن.. 90

3-1-2 حرمت کودک آزاری در سنت... 92

3-2 انواع کودک آزاری یا بزه ديدگي اطفال.. 92

3-2-1 کودک آزاری بر حسب موضوع. 93

3-2-1-1كودك آزاري جسمي.. 93

3-2-1-2 كودك آزاري جنسي.. 95

3-2-1-3 كودك آزاري عاطفي و رواني.. 98

3-2-1-4 كودك آزاري ناشي از غفلت و مسامحه. 99

3-2-1-5 کودک آزاري اقتصادي(ناشی از بهره گیری خلاف). 102

3-2-2 بزه ديدگي نخستين - دومين و بزه ديدگي مكرر اطفال.. 103

3-2-2-1 بزه ديدگي نخستين - دومين اطفال.. 103

3-2-2-2- بزه ديدگي مكرر اطفال.. 105

3-2-3 بزه ديده ايده آل - غير ايده آل و بزه ديدگي خاص - غير خاص.... 106

3-2-3-1 بزه ديده ايده آل - بزه ديده غير ايده آل (بزه ديده سرزنش پذير). 106

3-2-3-2 بزه ديدگي خاص - بزه ديدگي غير خاص.... 107

3-3 علل پيدايش بزه ديدگي اطفال.. 107

3-3-1 علل اجتماعي و محيطی.. 107

3-3-1-1والدين.. 109

3-3-1-1-1 سن والدين.. 109

3-3-1-1-2 شغل والدين.. 109

3-3-1-2 جمعيت خانواده. 109

3-3-1-3 سابقه بيماري جسمي يا رواني در خانواده. 110

3-3-1-4 طلاق و جدايي در خانواده. 110

3-3-1-5 سابقه اعتياد در خانواده. 111

3-3-1-6 سابقه محكوميت يا سوء پيشينه خانواده. 112

3-3-1-7 تك والديني بودن.. 112

3-3-1-8 انزواي اجتماعي خانواده. 112

3-3-1-9 وجود تعارضات و اختلالات خانوادگي.. 113

3-3-1-10 شرايط اقتصادي خانواده. 113

3-3-1-11 مذهب خانواده. 114

3-3-1-12 منطقه محل سكونت خانواده. 114

3-3-1-13 اشتغال كودكان خانواده. 115

3-3-1-14 عوامل مربوط به كودكان آزار ديده. 116

3-3-1-14-1 كودكان غير عادي.. 117

3-3-1-14-2 كودكان دشوار. 117

3-3-1-14-3 كودكان طرد شده. 118

3-3-2 علل سياسي و فرهنگي.. 118

3-3-3  علل آموزشي.. 121

3-3-3-1 تنبيه. 122

3-3-3-2 ايجاد ترس و اضطراب... 123

3-3-3-3 نحوهي برخورد معلمان.. 123

3-3-3-4 هزينه هاي آموزشي.. 123

3-3-4  علل روان شناختي و بالينی.. 124

3-3-4-1 علل روان شناختي.. 124

3-3-4-2 علل  باليني.. 125

3-3-4-2-1 علل مربوط به والدين.. 126

3-3-4-2-2 علل مربوط به كودک... 127

3-3-4-2-2-1 سن كودك... 127

3-3-4-2-2-2 جنسيت كودک... 128

3-4 انواع پیشگیری از بزه ديدگي اطفال.. 128

3-4-1 پيشگيري اجتماعي از بزهديدگي کودکان.. 130

3-4-1-1 محيط اجتماعي عمومي.. 131

3-4-1-1 محيط اجتماعي شخصي.. 134

3-4-2 پيشگيري وضعي از بزه ديدگي کودکان.. 137

3-4-2-1 پليس کودک... 139

3-4-2-2 تأسيس نهادهاي ملي حقوق کودک... 140

3-4-2-3 پيش بيني دفتر حمايت از کودکان و نوجوانان قوه قضاييه در لايحه‌ي حمايت از کودکان و نوجوانان   141

3-4-3 پيشگيري مشارکتي از بزه ديدگي کودکان.. 142

3-4-3-1 مشروعيت قانوني سازمانهاي مردم نهاد. 143

3-4-3-2 تعريف سازمانهاي غيردولتي و مردم نهاد. 144

3-4-3-3 نقش سازمانهاي غيردولتي در پيشگيري مشارکتي از کودک آزاري.. 145

3-4-3-4 حق دادخواهي سازمانهاي مردم نهاد. 148

نتیجه‌گیری.. 151

منابع و مآخذ. 159

الف) منابع عربی.. 159

ب) منابع فارسی.. 161

پیشگفتار

در دين اسلام، کودک جايگاه ويژه­اي دارد و اين مکتب دستورات بسيار مهم و حساسي را در زمينه نحوه برخورد با کودک و رعايت همه جانبه حقوق وي به والدين ارائه مي دهد که هدف تمامي آنها توجه خاص به کودکان و تاکيد بر اهميت دوران کودکي مي باشد و حتي بسياري از آيات قرآن کريم و احاديث منقـول از اولياء ديني تاکيد فـــراوان به کامل شدن حقوق کودکان داشته و والدين را ملزم به رعايت حقوق کودکان نموده و آن را جزء لاينفک تکاليف ديني و مذهبي آنان مي داند. عليرغم مبناي ديني روشن و قابل تحسين، عضويت مشروط ايران در کنوانسيون جهاني حقوق کودک و در کنار آن ناچيز بودن آگاهي عمومي جامعه نسبت به پديده کودک آزاري، فقدان مرز مشخص و تعريف شده براي کودک آزاري و تنبيه تربيتي و تجويز تنبيه در برخي از قوانين موجود و برداشت نامناسب از اين تجويز، نتوانست معضلاتي را که در زمينه حقوق کودک به ويژه کودک آزاري، وجـــود داشت رفع کند. 

آزار و خشونت عليه اطفال، از جمله مسائلي است که سابقه اي به طول عمر بشريت دارد و در ادوار مختلف تاريخ به طرق متفاوت کودکان را هدف قرار داده است و متأسفانه امروزه نيز به عنوان پديده اي رو به رشد در جوامع به ظاهر متمدن از آن ياد مي­شود. آسيب پذيري به دليل ضعف جسمي، پايين بودن سن، متزلزل بودن موقعيت اجتماعي از جمله مواردي است که همواره اين گروه را در معرض خطر بزه ديدگي قرار مي­دهد. بنابراين اطفال و نوجوانان به واسطه دارا بودن برخي خصوصيات که آنان را به بزهديده بالقوه تبديل مي سازد، نيازمند حمايت و پيش بيني راه­کارهاي جهت کاهش و يا حذف عوامل جرم­زا مينمايد. حقوق کودکان و نوجوانان در جامعه از حقوقی است که به جهت عدم توانایی آنان در احقاق حق، از جایگاه ویژه و والایی برخوردار است. حقوق کودکان،یکی از مهم‌ترین حقوق انسانی است. زیرا در سایه‌ی این حقوق،کودکان‌ می‌توانند حضوری مفید و کارساز در اجتماع داشته باشند. متاسفانه در جوامع امروزي بسیاري از حقوق کودکان و نوجوانان مورد بی مهري قرار گرفته و بسیاري از آن حقوق توسط بزرگسالان نقض می گردد. در دین مبین اسلام به این جایگاه ویژه تاکیدات فراوانی شده است و در آیات قرآن و روایات ائمه هدي (علیهم السلام) بر پاسداشت حقوق کودکان توجه شده است. در مقابل مشاهده می‌گردد نه در سطح قوانین داخلی کشورهای اسلامی و نه در سطح بین‌ المللی تا قرن بیستم هیچ‌گونه قانون مدونی در این زمینه نوشته نشده است.کنوانسیون حقوق‌ کودک نیز در مواردی با قوانین اسلام هماهنگی ندارد و می‌طلبد تا هر کشوری براساس‌ نیازهای ملی به تدوین قوانین مناسب در این زمینه همت گمارد. این مسأله در ایران نیز تا به حال بدون متولی بوده و قوانین مدون در این زمینه یا کم‌رنگ‌ و بدون ضمانت اجرایی هستند و یا به خوبی به اجرا گذاشته نمی‌شوند.

از دیدگاه، اسلام، از زمان انعقاد نطفه و قبل از دمیده شدن روح،جنین مورد حمایت‌ قرار می‌گیرد و در زمینه‌ی احکام جزایی و مدنی،حقوقی برای او در نظر گرفته شده که‌ در کتاب‌های فقهی آمده و عینا در قوانین موضوعه‌ی ایران انعکاس یافته است.برابر با مقررات قانون مدنی،حمل یعنی کودکی که هنوز متولد نشده از تاریخ انعقاد نطفه عینا مانند کودکی به دنیا آمده،از حقوق مدنی برخوردار می‌گردد،مشروط بر آن‌ که زنده متولد شود گرچه پس از تولد هم فورا بمیرد.^[1]  در واقع،حمل موجودی زنده و مستقل از پدر و مادر،خود مورد توجه مقنّن قرار گرفته است.از این جهت می‌توان شروع کودکی را از زمان انعقاد نطفه دانست.بر این‌ اساس،قلمرو کودکی در حقوق ایران و فقه امامیه گسترده‌تر از کنوانسیون‌های بین‌ المللی است. از دیدگاه فقه امامیه قریب به‌ اتفاق فقهاء،طفل را کسی دانسته‌اند که به حد بلوغ شرعی نرسیده باشد.که علایمی من‌ جمله سن را برای آن ذکر کرده‌اند.براساس تبصره‌ی یک ماده‌ی 1210 قانون مدنی، سن بلوغ در پسران،15 سال تمام قمری و در دختران نه سال تمام قمری است.باید توجه داشت که تنها رسیدن به سن بلوغ جنسی،فرد را از حمایت‌های ویژه‌ی‌ کودکان خارج نمی‌کند زیرا این حمایت‌ها تا لحظه‌ی رشید شدن کودک باید ادامه یابد. در حقوق اسلام،سن معینی برای رشد مقرر نشده است و در هر مورد،فرد را باید جداگانه امتحان نمود.بعد از آزمایش و تشخیص صلاحیت و توانایی،وی استقلال پیدا می‌کنند.^[2] ولی براساس قوانین ایران،سن رشد،18 سالگی است و مسؤولیت کیفری اطفال هم‌ براساس 18سالگی عملا اعمال می‌شود.«قانون اطفال بزهکار»از سوی قانون‌گذار نسخ‌ نشده و این قانون،سن 18 سالگی را سن پایان دوران کودکی قلمداد کرده است. کودک‌آزاری طیف وسیعی از رفتارهای آسیب‌رسان را شامل برآورده نکردن نیازهای‌ اولیه‌ی کودک،غفلت از مراقبت‌های بهداشتی،فقدان رشد کافی،تنبیه و بد رفتاری‌ فیزیکی،سوءاستفاده‌ی جنسی و سوءرفتار هیجانی و آزار روانی در برمی‌گیرد. طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی،کودک‌آزاری عبارت است از:«آسیب یا تهدید سلامت جسم و روان و یا سعادت و رفاه و بهزیستی کودک،به دست والدین یا افرادی‌ که نسبت به او مسؤول هستند»^[3]. در اصطلاح متخصصّان امر،هرگونه رفتاری که مشتمل بر آزار جسمی یا سوء استفاده‌ی جنسی یا بی‌توجهی به کودک و نیازهای اساسی افراد و آزار عاطفی باشد، کودک‌آزاری تلقی می‌شود. کودک‌آزاری یک مسأله‌ی فرهنگی-اجتماعی است که معمولا چندین عامل،باهم‌ در بروز آن نقش دارند. خشونت و آزار و به طور کلی به کارگیری روش‌هایی که متضمن ضرر جسمی،مالی‌ یا روحی و روانی باشد از نظر اسلام مردود و تنها در مواردی به عنوان مجازات برای‌ مجرمان تجویز شده است. خداوند به بشر، شخصیت و کرامت ذاتی بخشیده است و در همه‌ی زمینه‌های فردی‌ و اجتماعی،انسان‌ها را به عدالت دعوت می‌کند. از دیدگاه قرآن،ظلم و آزار رسانیدن به‌ دیگران،محکوم است و بایستی به هر وسیله‌ای جلوی آن گرفته شود. هم‌چنین در حدیث‌های فراوانی،شکنجه و آزار رسانیدن به مردم نهی شده و وعده‌ی عذاب خداوند به مرتکبین داده شده است.امام صادق(ع)در همین زمینه چنین‌ می‌فرمایند:اگر کسی،دیگری را مورد ضرب و شتم قرار دهد خداوند او را با تازیانه‌ای از آتش خواهد زد.^[4] ترديدى نيست كه اسلام به صورت يك مكتب اخلاقى، فلسفى و يا اعتقادى محض ظهور نكرد؛ بلكه به عنوان يك آيين جامع - كه تمام نيازمندى‏هاى مادى و معنوى در آن پيش‏بينى شده - پا به عرصه ظهور گذاشت. از سوى ديگر، اين مكتب از همان عصر پيامبر اسلام‏صلى الله عليه وآله با تأسيس حكومت همراه بود؛ در نتيجه براى اداره آن نياز به يك پشتوانه مالى غنى و منظم داشت كه بتواند در سايه تشكيل حكومت اسلامى از از همه اقشار جامعه دستگيرى نمايد.از زن ومرد گرفته تا پیر و جوان وکودک.این دین الهی برای جنینی که در رحم مادر خویش هست برنامه و قانون دارد تا زمانی که انسان میمیرد و حتی برای پس از مرگ وی نیز قوانینی را یر گزیده است. کودکان قربانیان اصلی درگیری‌های خانوادگی هستند. اغلب والدین با بروز اولین اختلاف‌های خانوادگی از کودک به عنوان ابزاری برای آزار و اذیت طرف مقابل خود استفاده می‌کنند و با ادامه درگیری، کودک را به ابزاری برای طلاق گرفتن، وادار کردن همسر به قبول طلاق و وادار کردن همسر به بخشش کلیه حق و حقوقش تبدیل می‌کنند.   نکته مهم در این زمینه این است که هرچند قوانین مشخصی برای برخورد با افرادی که اقدام به کودک آزاری می‌کنند وجود ندارد اما طبق گفته حقوقدانان و فقها، می‌توان با افرادی که اقدام به چنین عمل شنیعی می‌کنند در قالب دیگر قوانین برخورد کرد و با جستجو در متون قانونی، ماده‌ها و تبصره‌هایی را برای برخورد با افراد مجرم در این زمینه جستجو کرد. اگر فرد کودک آزار غیر از پدر باشد، این مساله در قالب شکایت «ضرب و شتم و ایراد صدمه» در قالب قوانین عام قابل بررسی است اما قانونی برای برخورد با پدر به عنوان ولی قهری کودک وجود ندارد. در ماده‌های 59 و 109 قانون مدنی این نکته بیان شده که اگر تنبیه کودک از جانب پدر متعارف باشد، این مساله ایرادی ندارد، طبق همین ماده 59 قانون مجازات اسلامی، اقدامات والدین و اولیاء قانونی و سرپرستان صغار و مهجورین که به منظور تادیب یا حفاظت کودک انجام شود، مشروط به این‌که اقدامات مذکور در حد متعارف تادیب و محافظت باشد ایرادی ندارد.

رزومه علمی مولف: 

((محل درج رزومه علمی و عکس مولف کتاب فوق))

جهت ارسال رزومه علمی و درج در این صفحه با ارسال فایل رزومه، عکس و فایل های خود، با اکانت ایتا یا واتس آپ 09100636002 پیام دهید.

جهت دریافت کارت شناسایی نویسندگی (مخصوص مولفان قانون یار) با دفتر مرکزی بنیاد علمی قانون یار تماس بگیرید.

((نمونه کارت صادره نویسندگان فرهیخته بنیاد علمی قانون یار))

لازم به ذکر است کارت شناسایی به صورت فارسی و انگلیسی (با بهترین کیفیت) صادر می گردد...

با افتخار اعلام می‌شود کتاب حاضر توسط مجموعه ناشران وابسته به بنیاد علمی قانون‌یار به صورت الکترونیکی و فیزیکی چاپ و منتشر شده است.  بنیاد علمی قانون‌یار با بهره‌گیری از تجربه و توان تخصصی خود در حوزه نشر، آماده است آثار علمی، پژوهشی، دانشگاهی و تخصصی نویسندگان، استادان، پژوهشگران و علاقه‌مندان به تألیف را در مسیر چاپ و انتشار همراهی کند. 

اگر شما نیز اثری ارزشمند برای انتشار دارید، می‌توانید با سپردن مراحل آماده‌سازی، اخذ مجوز، صفحه‌آرایی، چاپ و انتشار کتاب خود به مجموعه ناشران وابسته به بنیاد علمی قانون‌یار، گامی مؤثر در معرفی و ماندگار کردن اندیشه‌ها و دستاوردهای علمی خود بردارید. با پنج انتشارات وابسته به بنیاد علمی قانون‌یار، در خدمت شما هستیم. کتاب خود را به ما بسپارید و اندیشه‌ها و دستاوردهای علمی‌تان را ماندگار کنید.

همچنین به تمامی نویسندگان و مؤلفان، کارت مخصوص مؤلفان نخبه اعطا می‌شود.

کتاب شما، روایت ماندگار دانش و تجربه شماست؛ آن را با انتشارات های معتبر وابسته به بنیاد علمی قانون‌یار و چاپخانه اختصاصی این نهاد علمی و پژوهشی منتشر کنید. 

جهت کسب اطلاعات بیشتر با دفتر مرکزی موسسه تماس بگیرید:

 (واحد پژوهش 02166979519) (واحد فروش 02166979526)  (واحد مشاوره 09196748625)